Οι Τρεις Μάγοι ή… το ινδικό χοιρίδιο

Οι Τρεις Μάγοι – ή, αν θέλετε, το ινδικό χοιρίδιο.

Γιατί έτσι; Γιατί, όπως το ινδικό χοιρίδιο δεν είναι ούτε χοίρος ούτε από την Ινδία, έτσι και οι «Τρεις Βασιλιάδες» δεν ήταν ούτε τρεις, ούτε βασιλιάδες – και, για να είμαστε ακριβείς, πιθανότατα δεν υπήρξαν καν. Για να δούμε λοιπόν τι κρύβεται μέσα σε αυτό το «χοιρίδιο».

Πρώτον: όχι τρεις. Πουθενά στην Αγία Γραφή δεν αναφέρεται αριθμός «βασιλιάδων». Ούτε τα ονόματά τους. Τουλάχιστον όχι στα κανονικά Ευαγγέλια. Σε ορισμένα απόκρυφα, μάλιστα, οι μάγοι είναι δέκα. Η παράδοση των τριών προέρχεται από το Αρμενικό Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας, το οποίο δεν θεωρείται πλέον κανονικό. Εκεί βρίσκουμε όχι μόνο ονόματα, αλλά και ημερομηνία Γεννήσεως: 21 Τεμπέθ, δηλαδή 6 Ιανουαρίου. Ωραία. Και τότε… τι ακριβώς γιορτάζουμε σήμερα;

Διαβάστε τι λέει το Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας: «Στρατοπέδευσαν κοντά στην πόλη και έμειναν τρεις ημέρες μαζί με τους άρχοντες των βασιλείων τους. Αν και ήταν αδέλφια, γιοι του ίδιου πατέρα, τα συνοδεία τους αποτελούνταν από λαούς διαφόρων γλωσσών και εθνών. Ο πρώτος βασιλιάς, ο Μελκόν, πρόσφερε μύρο, αλόη, μούσλιμ, πορφύρα, λινές ταινίες και βιβλία γραμμένα και σφραγισμένα από το δάκτυλο του Θεού. Ο δεύτερος, ο Γκασπάρ, πρόσφερε τουμπερόζα, κανέλα, κάσια και λιβάνι. Ο τρίτος, ο Βαλτάσαρ, έφερε χρυσό, ασήμι, πολύτιμους λίθους, μαργαριτάρια και σαπφείρια μεγάλης αξίας.»

Σήμερα έχουν απομείνει μόνο τρία δώρα: χρυσός, λιβάνι και σμύρνα. Ο χρυσός για τον βασιλιά, το λιβάνι για τον Θεό, η σμύρνα για τον άνθρωπο. Για τα υπόλοιπα – σιωπή. Η Γραφή δεν επανέρχεται ποτέ στο θέμα. Και η εικονογραφία εξελίχθηκε: αρχικά τρεις απλοί άνδρες, αργότερα ένας νεαρός, ένας γέρος, ένας σκουρόχρωμος. Σήμερα πάλι επιστροφή στις ρίζες.

Δεύτερον: ούτε βασιλιάδες ούτε «σοφοί». Στο ελληνικό πρωτότυπο οι άνθρωποί μας λέγονται μάγοι (μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν). Μάγοι, όχι βασιλιάδες. Μπορούμε να τους πούμε «σοφούς» επειδή τότε οι μάγοι θεωρούνταν άνθρωποι με γνώση – αλλά η λαϊκή παράδοση τους βάφτισε πρώτα σοφούς και ύστερα βασιλιάδες. Χωρίς ιστορική ή θεολογική βαρύτητα.

Αν κοιτάξουμε καλύτερα, η ιστορία θυμίζει έντονα την επίσκεψη της βασίλισσας του Σαβά στον Σολομώντα. Και εκείνη έρχεται από την Ανατολή, με δώρα. Τί χρειάζεται να πούμε; Το μοτίβο είναι κοινό: οι εθνικοί αναζητούν την αλήθεια στο Ισραήλ. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μάγοι, αφού προσκυνούν τον Χριστό, επιστρέφουν «ἀλλ’ ὁδῷ». Αυτό είναι το σύμβολο της μεταμορφώσεως, της νέας ζωής. Στη Βίβλο η «οδός» είναι η πορεία του ανθρώπου. Το ότι αλλάζουν δρόμο δηλώνει ότι αλλάζει και η ζωή τους.

Ο Ματθαίος συνδέει την ιστορία με τον Ψαλμό 72
«Βασιλεῖς Θαρσὶς καὶ νήσων δῶρα οἴσουσιν»
και με τον Ησαΐα 60,3–6
«πάντες ἀπὸ Σαβᾶ ἥξουσι, χρυσὸν καὶ λίβανον οἴσουσι».

Και τώρα η «λαμπρότης» – το Άστρο της Βηθλεέμ. Εδώ τα δύσκολα: ούτε αυτό υπήρξε. Δεν το αναφέρει ο Λουκάς, ούτε ο Ιώσηπος – κι αν κάποιος θα το ανέφερε, αυτός θα ήταν ο Ιώσηπος. Πρόκειται για καθαρό συμβολισμό, αγαπητό λογοτεχνικό μοτίβο της εποχής: το άστρο ως βασιλικό ή μεσσιανικό σημάδι, συνοδεύει τη γέννηση σπουδαίων ανδρών όπως ο Αλέξανδρος ή ο Οκταβιανός. Πίστευαν ότι κάθε άνθρωπος έχει το άστρο του. Τόσο απλά.

Λοιπόν: δεν υπήρξαν βασιλιάδες, δεν υπήρξε άστρο, δεν ξέρουμε τι έγιναν τα δώρα. Τι μένει;

Η κατήχηση. Ένα ισχυρό θεολογικό σύμβολο. Μια διήγηση για τη Γέννηση του Μεσσία. Η ιστορία των μάγων, βασιλιάδων ή σοφών – πείτε τους όπως θέλετε – δεν είναι χρονικό· είναι ερμηνεία, προφητικό σύμβολο. Και έτσι πρέπει να διαβάζεται. Δεν είναι κακό που δεν είναι ιστορική. Είναι όμορφη. Είναι βαθιά. Είναι γεμάτη νοήματα.

Και αυτό κρατάμε.