Η Κρήτη τρέμει – και όχι μόνο στις μέρες μας.

Η Κρήτη τρέμει, ευτυχώς όχι από το κρύο αλλά από τη μόνιμη σεισμικότητά της, οπότε λίγη ιστορία περί δονήσεων δεν βλάπτει. Και μάλιστα από αυτές που γεννούν… νησιά.

Στις 23 Μαΐου 1707 τα ήρεμα νερά της καλντέρας της Σαντορίνης σχίστηκαν από έναν εκκωφαντικό κρότο. Από τα βάθη του Αιγαίου άρχισε να αναδύεται ένα νέο νησί – γεμάτο φωτιά, πυρωμένες πέτρες, καπνό και ατμούς. Σε λίγους μήνες σχηματίστηκε μια ολοκαίνουργια μάζα γης, που μεγάλωνε μέρα με τη μέρα. Ως τον Σεπτέμβριο είχε φτάσει πάνω από 12 μέτρα ύψος και ξεπερνούσε τις 3 μίλια σε περίμετρο. Οι σύγχρονοι γεωλόγοι επιβεβαιώνουν: επρόκειτο για μία από τις καθοριστικές φάσεις γέννησης της Νέας Καμένης, του ενεργού νησιού στο κέντρο της καλντέρας.

Το εντυπωσιακό αυτό φαινόμενο καταγράφηκε σχεδόν αμέσως σε όλη την Ευρώπη. Ο Γερμανός χαρτογράφος Johann Baptist Homann το περιέγραψε στον χάρτη της Κρήτης (τότε γνωστής ως Candia) που εξέδωσε στη Νυρεμβέργη. Πρόσθεσε μάλιστα ειδική καρτούσα αφιερωμένη στο «Νέον Νησίον της Σαντορίνης», βασισμένος στην αναφορά του Γάλλου προξένου στην Κάντια, ο οποίος είχε στείλει λεπτομερή έκθεση στην Κωνσταντινούπολη. Για τους Ευρωπαίους της εποχής ήταν θαύμα της φύσης – τρομακτικό, θεαματικό και απτή απόδειξη ότι ο κόσμος μπορεί κυριολεκτικά να αλλάζει μπροστά στα μάτια τους.

Για όσους αγαπούν τις λεπτομέρειες, εδώ βρίσκεται η πλήρης μετάφραση των λατινικών κειμένων του Homann:

Κεντρική καρτούσα τίτλου:

Το νησί της Κρήτης, σήμερα καλούμενον Candia,
διηρημένον εις τέσσαρα εδάφη,
μετά των παρακειμένων νησιών του Αιγαίου,
και ιδιαιτέρως
του προσφάτως αναδυθέντος
Νέου Νησιού της Σαντορίνης,
επί τη εμφανίσει τοσούτου θαυμαστού φυσικού φαινομένου
εκδίδεται η παρούσα πλάξ
προς τέρψιν των φιλοπερίεργων θεατών
υπό του Johann Baptist Homann
εν Νυρεμβέργη

Καρτούσα περί Σαντορίνης:

Νέον Νησίον της Σαντορίνης
Το παρόν, τρεμίζον ως τα κύματα, ανεφάνη εκ της θαλασσίας αβύσσου μετά σφοδρόν σεισμόν
ο οποίος συνέβη την 23ην Μαΐου του έτους 1707,
μετά μεγάλου κρότου, πυρός και πυρακτωμένων λίθων.
Εις απόστασιν περίπου πέντε μιλίων ενεφανίσθησαν εκρήξεις και άλλα φαινόμενα,
εκ των οποίων ήρχισε να αναδύεται νέα μάζα πετρώματος – μέλαινα και ερυθρά –
αυξανομένη καθ’ εκάστην ημέραν.
Μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου έφθασε εις ύψος 40 ποδών
και εις περίμετρον υπερέβη τας 3 μίλια,
σχηματισμένη εξ εδάφους εκτιναχθέντος υπό του ηφαιστείου.

Σπάνιον μαρτύριον διαδικασίας, ήτις ουδέπω ετελείωσε.
Ο κύριος Bourguignon, πρόξενος της Γαλλίας εν Κανδίᾳ,
απέστειλε την αναφοράν εις Κωνσταντινούπολιν δια του ειδικού απεσταλμένου
του βασιλέως της Γαλλίας παρά τη Υψηλή Πύλη.
Επί τη βάσει της λεπτομερούς ταύτης εκθέσεως παραθέτομεν ταύτα
προς ωφέλειαν των φιλοπερίεργων.

Σημειώσεις:

1. Johann Baptist Homann (1664–1724) – Γερμανός χαρτογράφος και γεωγράφος, μέλος της Αυτοκρατορικής Ακαδημίας Επιστημών της Βιέννης. Ιδρυτής εκδοτικού οίκου στη Νυρεμβέργη, γνωστού για χάρτες υψηλής καλλιτεχνικής και επιστημονικής ποιότητας που διαδόθηκαν σε όλη την Ευρώπη τον 18ο αιώνα.
2. Κύριος Bourguignon – από τις αναφορές του Homann μαθαίνουμε ότι ήταν ο Γάλλος πρόξενος στην Κάντια (Ηράκλειο). Πλήρες όνομα δεν δίνεται, αλλά υπήρξε ο άμεσος μάρτυρας των γεγονότων της έκρηξης του 1707.
3. Κύριος Teriolo – πιθανώς ο François de Tériol, απεσταλμένος του Λουδοβίκου ΙΔ΄ στην Υψηλή Πύλη, υπεύθυνος για τη διπλωματική επικοινωνία μεταξύ Γαλλίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Χάρτης:

David Rumsey Map Collection, David Rumsey Map Center, Stanford Libraries